Nhiều người cao tuổi có thói quen ngâm chân nước ấm vào buổi tối. Có người thích xoa bóp lòng bàn chân trước khi đi ngủ. Những việc nhỏ ấy thường được truyền miệng trong gia đình, và người xưa rất coi trọng chúng. Theo Đông y, bàn chân là nơi phản ánh sức khỏe của cả cơ thể, giống như trái tim thứ 2.
Tuy vậy, chăm sóc bàn chân cũng cần đúng cách. Nước quá nóng có thể gây bỏng. Người có bệnh nền có thể gặp rủi ro nếu thực hiện sai cách. Hãy cùng Cây Cao Bóng Cả tìm hiểu về chủ đề chăm sóc bàn chân người già đúng cách ngay sau đây.
Theo Đông y, bàn chân là nơi phản ánh sức khỏe của cả cơ thể, giống như trái tim thứ 2.
Vì sao Đông y coi trọng đôi bàn chân?
Đông y quan niệm bàn chân là “gốc rễ” của cơ thể. Bàn chân là nơi tập trung 6 đường kinh lạc cùng nhiều huyệt vị quan trọng. Vì thế, xoa bóp và ngâm chân được xem là hai cách chăm sóc chính. Mùa xuân ngâm chân giúp dương khí vượng. Mùa hè giúp thanh nhiệt. Mùa thu giúp làm ẩm phổi và ruột. Mùa đông giúp làm ấm phần bụng dưới.
Khi tuổi cao, dương khí dễ dồn lên đầu nên người già thường cảm thấy nóng sốt. Âm khí lại xuống thấp, khiến bàn chân lạnh. Vì vậy, để cân bằng, dưỡng sinh theo Đông y nên điều hoà sao cho “đầu mát, chân ấm”. Đây cũng là lý do nhiều người cao tuổi cảm thấy dễ chịu khi được làm ấm đôi chân.
Ngâm chân là việc làm phổ biến và rất dễ thực hiện. Tuy nhiên, các kiến thức Đông y đều nhấn mạnh về yếu tố nhiệt độ và thời gian.
Ngâm chân nên dùng nước ấm, không vượt quá 40 độ C. Nước quá nóng có thể làm bỏng da chân và gây nứt nẻ. Nước nóng quá mức cũng không tốt cho tim mạch. Một mẹo đơn giản là dùng nhiệt kế nước, hoặc nhờ con cháu thử bằng mu bàn tay trước khi người cao tuổi cho chân vào nước.
Mỗi lần chỉ nên ngâm khoảng 10 đến 15 phút. Không nên ngâm chân quá lâu lúc trước và sau bữa ăn. Thời điểm phù hợp thường là chiều muộn hoặc buổi tối trước khi đi ngủ.
Có rất nhiều bài thuốc ngâm chân khác nhau kết hợp với thảo mộc như gừng, muối, ngải cứu, lá lốt, tía tô,… Trong đó, cách ngâm chân bằng gừng tươi phổ biến nhất.
Lấy khoảng 20 đến 30 gam gừng, đập dập và cho vào nửa nồi nước. Đậy kín vung rồi đun sôi khoảng 10 phút. Sau đó đổ cả nước và gừng vào chậu, pha thêm nước lạnh để đạt khoảng 40 độ C. Cách làm này giúp giữ ấm chân và lưu thông khí huyết, giảm đau mỏi, phù nề, giúp người già dễ ngủ và ngủ sâu giấc hơn. Bên cạnh đó, có thể cho thêm chút muối vào để giữ ấm nước được lâu hơn.
Ngâm chân cho người cao tuổi nên dùng nước ấm, không vượt quá 40 độ C.
Xoa bóp giúp máu lưu thông mạch máu và giúp đôi chân ấm lên. Cách làm khá đơn giản. Bắt đầu bằng việc rửa sạch và lau khô chân. Sau đó, dùng ngón tay cái xoa theo chiều ngang của bàn chân, rồi chiều dọc. Cuối cùng xoa theo vòng tròn cho đến khi gan bàn chân nóng lên.
Cách xoa bóp này giúp khi thực hiện đều đặn hàng ngày có thể giúp máu ở chân lưu thông tốt hơn, và hỗ trợ với chứng mất ngủ do suy nhược thần kinh. Đây là những tác dụng được nêu theo góc nhìn dưỡng sinh. Các ông bà nên xem đó là công dụng hỗ trợ nhẹ nhàng, không phải phương pháp chữa bệnh.
Trong Đông y, huyệt Dũng Tuyền ở lòng bàn chân được nhắc đến nhiều nhất khi chăm sóc bàn chân người già. Đây là “điểm vàng” trong Đông y. Cách làm là dùng hai tay xát nhẹ gan bàn chân khoảng 2 phút, cho đến khi nóng lên. Nếu kết hợp ngâm chân nước ấm khoảng 10 phút thì càng tốt.
Một số tài liệu khác lưu ý huyệt này khá nhạy cảm. Vì vậy các ông bà chỉ nên xoa và ấn nhẹ nhàng. Nếu chưa biết vị trí chính xác, hãy nhờ thầy thuốc Đông y hoặc kỹ thuật viên có chuyên môn hướng dẫn trước.
Mỗi lần bấm huyệt chỉ nên khoảng 15 đến 20 phút và tối đa một lần mỗi ngày. Tránh bấm huyệt làm khi đang sốt, khu vực chân đang viêm nhiễm hoặc có vết thương. Người bị huyết áp thấp cũng cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thực hành xoa bóp hay bấm huyệt.
Ngâm chân nước ấm không phù hợp với tất cả mọi người, đặc biệt đối với một vài nhóm sau:
Nếu ông bà thuộc một trong các nhóm trên, hãy hỏi ý kiến bác sĩ điều trị. Trong trường hợp chân phải kiêng nước, có thể dùng gối thảo dược hâm ấm để làm ấm chân, vì ít rủi ro hơn ngâm nước. Nếu dùng túi chườm, cần kiểm tra nhiệt độ và có lớp vải lót để tránh bỏng.
Nhiều ông bà ngại làm phiền con cháu nên tự chăm chân một mình. Nhưng đây lại là dịp để con cháu gần gũi với ông bà hơn. Con cháu có thể bưng chậu nước ấm cho ông bà, xoa bóp cho các cụ vào cuối ngày hoặc mỗi cuối tuần. Dưới đây là một số gợi ý chăm sóc bàn chân người già, mà con cháu có thể giúp ông bà thực hiện hàng ngày:
Con cháu có thể bưng chậu nước ấm cho ông bà, xoa bóp cho các cụ vào cuối ngày hoặc mỗi cuối tuần.
Nhìn chân mỗi tối: Kiểm tra xem có vết nứt, mụn nước, đổi màu hay sưng bất thường không. Nếu ông bà khó tự nhìn, hãy nhờ con cháu giúp.
Rửa sạch và lau khô: Nhất là ở kẽ ngón chân, để tránh nấm và ẩm ướt.
Giữ ấm: Mùa lạnh nên mang tất mềm khi ngủ. Không nên để chân tiếp xúc trực tiếp với nền lạnh.
Chọn dép, giày vừa chân: Đế chống trượt, không quá chật và không quá rộng.
Cắt móng cẩn thận: Nên cắt thẳng, không cắt sát khóe chân. Nếu tay run hoặc mắt kém, ông bà có thể nhờ người thân giúp.
Đi lại nhẹ nhàng mỗi ngày: Đi bộ chậm quanh nhà giúp chân khỏe hơn. Nếu đau kéo dài, người già cần đi khám sớm.
Chăm sóc đôi bàn chân là việc nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn với người cao tuổi. Theo Đông y, giữ chân ấm và lưu thông khí huyết là một phần của dưỡng sinh. Ngâm chân, xoa bóp nhẹ nhàng có thể giúp các cụ thư giãn và ngủ ngon hơn. Tuy nhiên, hãy đảm bảo an toàn trước tiên. Nước ấm vừa phải, thời gian vừa đủ, và hỏi bác sĩ khi có bệnh nền. Với đôi chân được chăm sóc đúng cách, các ông bà sẽ vững bước hơn trên những chặng đường tuổi xế chiều.
Lưu ý từ Cây Cao Bóng Cả: Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ. Người mắc tiểu đường, bệnh tim mạch, suy giãn tĩnh mạch hoặc có vết thương ở chân cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi ngâm chân, xoa bóp hay bấm huyệt.
