Có một câu nói nhiều người con từng nghĩ trong lòng: “Bố mẹ khỏe mạnh, tự lo được, không cần mình”. Có khi họ còn nói ra thành lời. Câu nói ấy nghe có vẻ vô hại. Nhưng ở phía bên kia, nhiều ông bà lại đang ngồi chờ một cuộc gọi, một bữa cơm sum họp, một lời hỏi han. Bài viết này được phân tích từ góc nhìn của Cây Cao Bóng Cả về tâm lý người cao tuổi. Hi vọng nhận được các chia sẻ và phản hồi từ Quý độc giả.
Cha mẹ già rồi nhưng con cái vẫn nghĩ cha mẹ “không cần mình”
Có những người cha, người mẹ cả đời chỉ biết gồng gánh, luôn nhẫn nại, không than vãn và không yếu đuối trước mặt con. Chính sự mạnh mẽ tuyệt đối ấy khiến con nghĩ rằng cha mẹ không cần ai cả. Khi về già cần một vòng tay hay một lời hỏi han, cha mẹ ngồi chờ con thụ động. Còn ở phía kia, những người con chờ mãi vẫn không thấy dấu hiệu “cha mẹ đang cần mình”.
Dường như, đây là bi kịch của sự chờ đợi. Cả hai đều thương nhau, nhưng không ai lên tiếng. Điều này rất quen thuộc trong nhiều gia đình Việt từ xưa đến nay. Cha mẹ thường không quen nói “Mẹ nhớ con”. Con cái thì quen nghĩ rằng im lặng nghĩa là ổn.
Thực tế, hầu hết người già cảm thấy cô đơn, lạc lõng nhưng luôn giấu kín, không dám nói với con cái. Các cụ sợ làm phiền con cháu, sợ bị cho là khó tính, sợ bị cho là phụ thuộc vào con cháu. Hiểu được tâm lý người cao tuổi, con cháu vì vậy, nên chủ động hỏi thăm và quan sát để nắm bắt mong muốn và giúp bố mẹ cởi mở chia sẻ cảm xúc hơn.
Câu trả lời thường chưa chắc là tiền bạc. Ông Đồng (77 tuổi, Cầu Giấy, Hà Nội) chia sẻ rằng ông chỉ mong con dành thời gian dẫn các cháu về thăm, nấu và ăn cùng bữa cơm. Ông muốn sự hiện của con cháu trong nhà cho có tiếng nói cười, chứ không phải gọi điện từ xa.
Bên cạnh đó, không ít người trẻ nghĩ người già không cần gì nhiều ngoài nghỉ ngơi. Nhưng sự thật khác. Bản chất con người là động vật có kết nối xã hội. Người già hay người trẻ đều cần kết nối với cộng đồng để chứng minh sự hiện diện của họ trong xã hội. Ở tuổi già, kết nối xã hội của họ ngày càng hẹp, và gia đình chính là những sợi dây mà họ muốn kết nối nhất.
Theo Bà Nguyễn Thị Kim Thanh, Giám đốc Trung tâm chăm sóc người cao tuổi Nhân Ái, người cao tuổi rất cần sức khỏe tinh thần. Họ cần có bạn bè trò chuyện, có người lắng nghe và chia sẻ tâm tư. Để giúp các cụ vượt qua suy nghĩ tiêu cực và nỗi sợ cô đơn, con cháu cần quan tâm và động viên, để các cụ luôn thấy mình quan trọng và có giá trị.
Thêm nữa, điều đáng sợ nhất của tuổi già không phải cơn đau nhức hay mái tóc bạc. Đó là cảm giác mình dần đứng ngoài nhịp sống, không nhận được sự quan tâm của người thân, cảm giác mình vô hình và vô giá trị. Khi con cháu bận rộn với mưu sinh và học hành, người già sẽ thấy bị lạc lõng không có người đồng hành và thấu cảm trong chính ngôi nhà của mình.
Có thể cha mẹ nghĩ rằng con cái không hiểu mình. Thực tế, đó không hẳn là sự vô tâm với cha mẹ, mà đến từ nhiều lý do khách quan khác nhau như:
Nhịp sống bận rộn: Con cái phải lo công việc, nuôi dạy con nhỏ, gánh áp lực kinh tế. Sự tất bật ấy đôi khi khiến cha mẹ cao tuổi cảm thấy bị lãng quên. Người con có thể vẫn nghĩ đến cha mẹ hằng ngày.
Cha mẹ ít nói ra tâm sự: Nhiều ông bà quen che giấu cảm xúc. Vì vậy, khi cha mẹ nói cười, con cái vẫn nghĩ rằng ông bà ổn và yên tâm lo việc xã hội ở bên ngoài.
Thói quen từ hình ảnh cha mẹ vẫn ổn: Vì từ nhỏ đã thấy cha mẹ mạnh mẽ, nhiều người quen quen nghĩ điều đó sẽ không thay đổi. Trong khi đó, sức khỏe và tâm lý người cao tuổi thay đổi rất nhiều. Đôi khi trở khủng hoảng tuổi già khi cô đơn và không có con cháu ở bên cạnh.
Cách ứng xử chưa tinh tế: dù con cháu hiếu thuận, đôi khi cách cư xử không tinh tế cũng dễ làm cha mẹ tổn thương. Ví dụ như một câu nói vô ý, hoặc thái độ hờ hững khi ông bà đang kể chuyện nhưng không có ai lắng nghe.
Nhầm lẫn giữa 2 khái niệm: lo cho cha mẹ và ở bên cha mẹ. Nhiều người con chu cấp tài chính và thuê người giúp việc chăm sóc ông bà và nghĩ thế là đủ. Tuy nhiên, điều ông bà thực sự mong muốn là gia đình ở bên để trò chuyện và lắng nghe.
Dưới đây là những dấu hiệu sức khỏe tinh thần của người cao tuổi bị suy giảm. Con cháu nên để ý những điều sau và dành thêm thời gian cho ông bà, cha mẹ:
Nếu tình trạng cô đơn kéo dài, ông bà mất hứng thú với cuộc sống, lo âu, thường xuyên thấy mình vô dụng hoặc nhắc đến cái chết, gia đình nên đưa cụ đến cơ sở chuyên khoa tâm thần để thăm khám sớm. Đây là điều không nên chần chừ. Nếu ông bà hoặc người thân đang có những suy nghĩ như vậy, hãy chia sẻ với người tin cậy và tìm sự hỗ trợ của bác sĩ.
Nhiều ông bà nghĩ rằng con cái phải tự biết mà quan tâm. Nhưng con cái không phải lúc nào cũng đọc được lòng cha mẹ. Vì vậy, một chút chủ động từ phía ông bà, cha mẹ có thể giúp không khí gia đình ấm áp hơn:
Khi con cái bận rộn, cha mẹ nên tìm kiếm niềm vui từ nhiều hoạt động ngoài cộng đồng, thay vì chỉ phụ thuộc vào sự quan tâm của con cháu.
Với các con, việc thể hiện sự quan tâm không cần lớn lao. Điều quan trọng là có quan sát và thể hiện sự quan tâm chân thành, đúng lúc, đúng cách. Một số việc làm sau tuy nhỏ và không tốn nhiều thời gian nhưng có thể giúp người già cảm thấy bớt cô đơn:
Gọi điện đều đặn: 5 phút mỗi ngày còn quý hơn một cuộc gọi dài một tháng một lần.
Hỏi chuyện, không chỉ hỏi “bố mẹ có cần gì không?”: Câu hỏi dễ nhận về câu trả lời “Không”. Hãy hỏi: “Hôm nay bố mẹ ăn món gì? Có gặp ai vui không?”.
Kể chuyện của mình: Nhiều cụ thích được biết con cháu đang làm gì, nghĩ gì.
Nhờ cha mẹ giúp và hỏi kinh nghiệm: Việc này giúp các cụ thấy mình vẫn hữu ích. Ví dụ nhờ bà dạy nấu một món, nhờ ông sửa một món đồ.
Về thăm không cần lý do: Không cần ngày lễ, không cần quà. Chỉ cần có mặt và sự hiện diện của con cháu đã là niềm vui của ông bà.
Lắng nghe cả những chuyện lặp lại. Người già có thể kể lại một câu chuyện nhiều lần theo trí nhớ. Đó là cách các cụ chia sẻ kỷ niệm và ký ức. Người trẻ và con cháu nên kiên nhẫn lắng nghe để ông bà vui lòng.
Một số việc làm tuy nhỏ và không tốn nhiều thời gian nhưng có thể giúp người già cảm thấy bớt cô đơn.
“Cha mẹ không cần mình” là một niềm tin chủ quan của nhiều người con. Nhưng câu chuyện của các cụ cho thấy điều ngược lại. Các cụ cần con, không phải vì thiếu tiền hay sức khỏe, mà vì muốn được thấy mình vẫn quan trọng.
Khoảng cách giữa cha mẹ và con cái thường không quá xa. Nhiều khi chỉ cách nhau một cuộc gọi, một bữa cơm hay một lời hỏi thăm. Hôm nay, nếu các con nhấc điện thoại, và nếu các ông bà mở lời trước, vậy chắc chắn hôm nay là một ngày hạnh phúc cho cả gia đình.
Lưu ý từ Cây Cao Bóng Cả: Bài viết mang tính thông tin và tham khảo. Nếu người cao tuổi có dấu hiệu buồn bã kéo dài, mất ngủ, chán ăn hoặc có suy nghĩ tiêu cực, gia đình nên đưa đi khám tại cơ sở y tế chuyên khoa.
