Trong nếp sống người Việt, bữa cơm gia đình là khoảnh khắc an vui nhất trong ngày. Cả nhà quây quần bên mâm cơm nóng. Tiếng nói cười, trò chuyện trong lúc ăn cơm tăng thêm gắn kết tình cảm gia đình. Nhưng ngày nay, không ít người cao tuổi nhận ra một điều khác lạ. Mọi người vẫn ngồi chung một mâm. Tuy vậy, câu chuyện thì thưa dần, mỗi người cúi xuống chiếc điện thoại của riêng mình, hoặc những đứa cháu phải ăn vội để đi học thêm, người lớn đi làm thì về trễ ăn cơm nguội. Chưa kể, còn có những bữa cơm cữ không hài lòng của con dâu, hay người này, người kia muốn ăn giảm cân khác biệt với cả gia đình. Khoảng cách thế hệ từ bữa cơm thời hiện đại vì thế ngày càng rộng lớn.
Trong buổi trò chuyện cùng Cây Cao Bóng Cả, Bà Thanh (85 tuổi, Bạch Mai, Hà Nội) nhớ lại, những bữa cơm ngày xưa đâu có được như bây giờ. Bữa cơm chỉ có bát rau luộc chấm mắm, với mấy con tôm cá nhỏ khi đánh dậm, hoặc đặt đơm đó mang về mà thôi. Hôm thì mò cua, bắt ốc đổi bữa. Nhà có gì ăn nấy, âu mỡ lợn trộn ăn sáng thôi là ấm dạ để đi làm. Thiếu tí mắm, tí muối còn chạy sang nhà hàng xóm xin. Nhưng mà ăn bữa cơm thời ấy thấy vui hơn bây giờ.
Ông Lĩnh (77 tuổi, Long Biên, Hà Nội) cho biết thêm. Cơm ngày xưa thiếu thốn như vẫn vui là bởi vì người ta từ chết đói sang đến có miếng ăn là cảm thấy đủ rồi. Không như năm 45, hay thời chiến tranh chạy loạn nữa. Và trên hết là có đủ cả nhà quây quần bên mâm cơm. Ai cũng vừa ăn vừa kể chuyện rôm rả. Như thế là hạnh phúc hơn rồi. Mà sao bây giờ đầy đủ thức ăn, nhưng nhà 5 người thì mỗi người ăn một lượt khác nhau. Tôi nghĩ mà cũng không thấy vui bằng bữa cơm ngày xưa. Chúng nó giờ phải làm kinh tế, con cháu thì đi học. Cũng chỉ nói ra vậy thôi, chứ cũng không trách chúng nó được.
Cơm ngày xưa thiếu thốn như vẫn vui
Đối với những gia đình nhiều thế hệ vẫn còn duy trì nếp sống ăn cơm chung, để có một bữa cơm đầy đủ các thành viên quả thật khó. Thậm chí, ngồi cùng một mâm rồi, nhưng những gắn kết không còn được như xưa.
Thế hệ trước của bố mẹ tôi, bữa cơm gia đình có ý nghĩa rất quan trọng. Ngồi ăn cơm không chỉ là ăn cho no, rồi dọn mâm chiếu đi. Bữa cơm còn là lúc ông bà, bố mẹ dạy trẻ con phép tắc. Mời người lớn trước khi ăn cơm, ăn không được để cơm rơi vãi, chờ người này gắp xong rồi mới đến lượt mình, không vừa nhai cơm vừa nói chuyện. Phép tắc thời xưa hay thời nay thì vẫn từ mâm cơm mà ra. Nhưng mà bây giờ nhiều phép tắc gia đình không còn, trẻ con quên mất lễ phép mời người lớn ăn cơm, không biết so đũa là gì. Trẻ con giờ chỉ được dạy kiến thức sách vở ở nhà trường thôi. Chị Nhung (50 tuổi, Sơn Tây, Hà Nội) chia sẻ.
Bác Dũng cho biết: Đáng nói nhất là, bây giờ công nghệ phát triển, điện thoại cá nhân phổ biến. Nhà tôi có 2 đứa cháu, mỗi đứa cầm một cái điện thoại vừa xem màn hình vừa ăn cơm, không nói năng gì. Ông hỏi hôm nay sao đi học về muộn hơn cũng không trả lời.
Có thể thấy rằng khoảng cách thế hệ ngày càng khác xa cách khi thế hệ ông bà và con cháu không có không gian và điểm chạm. Bữa cơm là khoảnh khắc đặc biệt gia đình có thể ngồi bên nhau, nhưng bây giờ ngồi chung mâm rồi, vẫn không có nhiều cuộc trò chuyện vui vẻ. Theo những ông bà và các bác chia sẻ ở bên trên, họ thực sự mong muốn những kết nối này có thể “hồi sinh” trở lại. Nhưng có lẽ, vấn đề liên thế hệ thì cần nhiều thế hệ cùng gắng sức thực hiện.
Các thế hệ trong một gia đình nhiều thế hệ có thể khác nhau về thói quen ăn uống, sở thích và quan niệm sống. Ví dụ, ông bà thích món mềm, nhạt và ít dầu mỡ vì sức khỏe. Con cháu lại thích món chiên, nướng hoặc đồ ăn nhanh. Nếu không khéo léo cân bằng thực đơn ăn uống, chuyện hôm nay ăn gì cũng có thể trở thành nguồn cơn của nhiều mâu thuẫn gia đình.
“Con mời ông bà, bố mẹ ăn cơm” là câu nói quen thuộc trong nhiều gia đình. Lời mời giúp trẻ biết kính trọng người lớn và là nếp đẹp văn hoá của người Việt Nam. Tuy nhiên, cách nhắc nhở trẻ cũng rất quan trọng để trẻ hiểu đây là nề nếp gia đình. Nếu cháu vừa ngồi xuống đã bị hỏi dồn “Sao chưa mời?”, lời mời có thể thành một thủ tục bất đắc dĩ phải làm theo. Trẻ sẽ làm vì sợ bị trách, chứ không xuất phát từ lòng kính trọng. Vì vậy, làm thế nào để thế hệ sau hiểu được lễ nghĩa và thể hiện lời mời cơm, lời chào hỏi người cao tuổi thực sự là nhiệm vụ giáo dục của cả gia đình và xã hội.
Lời mời giúp trẻ biết kính trọng người lớn và là nếp đẹp văn hoá của người Việt Nam.
Nhiều người cao tuổi nghĩ rằng thay đổi bữa cơm là việc của con cháu. Việc chúng nó có về nhà ăn cơm với mình không là tự chúng nó quyết định. Thực ra, ông bà có vai trò rất lớn giúp giữ gìn nề nếp và không gian ấm cúng, sung túc của gia đình. Con cháu thường lắng nghe khi thấy các cụ cởi mở chia sẻ và không trách móc. Dưới đây là một số gợi ý nhỏ để các ông bà kéo dần khoảng cách thế hệ từ mâm cơm gia đình:
Nhờ vào bữa cơm gia đình được ngồi lại cùng nhau, cha mẹ có thể chỉ dẫn để con cháu có kết nối tình cảm với ông bà chặt chẽ hơn như:
Những việc nhỏ như vậy làm không khó nhưng có ý nghĩa lớn đối với người cao tuổi. Bởi ở độ tuổi không còn có nhiều kết nối với xã hội, gia đình là mạch nối lớn nhất để ông bà biết rằng mình vẫn là thành viên quan trọng trong gia đình.
Nhờ vào bữa cơm gia đình được ngồi lại cùng nhau, cha mẹ có thể chỉ dẫn để con cháu có kết nối tình cảm với ông bà chặt chẽ hơn
Không phải gia đình nào cũng đủ điều kiện ăn cơm cùng nhau mỗi ngày. Có con cháu đi làm xa. Có người làm ca kíp, giờ giấc lệch nhau. Trong trường hợp ấy, các gia đình có thể chọn một số cách linh hoạt như sau:
Bữa cơm gia đình không chỉ là chuyện ăn uống. Đó là nơi các thế hệ gặp nhau mỗi ngày. Khoảng cách thế hệ là điều khó tránh, vì mỗi lứa tuổi lớn lên trong một hoàn cảnh khác nhau. Nhưng khoảng cách ấy có thể thu hẹp bằng sự lắng nghe, chia sẻ chân thành và những hành động cụ thể. Hi vọng bài viết này từ Cây Cao Bóng Cả hữu ích cho các gia đình và những người cao tuổi đang cảm thấy mình bị mắc kẹt bởi khoảng cách thế hệ.
