Bộ Y tế vừa đề xuất một nội dung đáng chú ý: trang bị kiến thức chuẩn bị tuổi già ngay từ khi người dân bước sang tuổi 40. Hãy cùng Cây Cao Bóng Cả tìm hiểu về nội dung của dự thảo này của Bộ Y tế và góc nhìn của các chuyên gia dân số xoay quanh câu hỏi mà nhiều gia đình Việt Nam đang quan tâm: nên bắt đầu chuẩn bị cho tuổi già từ khi nào, và cần chuẩn bị những.
Bộ Y tế vừa đề xuất một nội dung đáng chú ý: trang bị kiến thức chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi người dân bước sang tuổi 40.
Đề xuất trang bị kiến thức chuẩn bị tuổi già ngay từ tuổi 40 nằm trong dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện một số nội dung của Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển, áp dụng cho giai đoạn 2026 đến 2035, trong đó giai đoạn đầu tính từ năm 2026 đến năm 2030.
Cụ thể, Bộ Y tế đề xuất xây dựng bộ tài liệu cung cấp kiến thức cho người từ 40 tuổi trở lên, xoay quanh 4 nhóm nội dung chính. Thứ nhất là lối sống lành mạnh. Thứ hai là cách rèn luyện sức khỏe. Thứ ba là kỹ năng chăm sóc người cao tuổi ngay tại nhà. Thứ tư là cách chuẩn bị tài chính, lao động và việc làm phù hợp cho giai đoạn về già.
Về cách triển khai chuẩn bị tuổi già, những nội dung này dự kiến sẽ được hướng dẫn trước tiên cho đội ngũ cán bộ dân số và y tế các cấp. Sau đó, kiến thức sẽ được phổ biến rộng rãi hơn thông qua các câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng, đồng thời được lồng ghép vào các hoạt động văn hóa tại từng địa phương.
Đề xuất trên được đưa ra trong bối cảnh tốc độ già hóa dân số của Việt Nam đang diễn ra rất nhanh. Theo số liệu được các cơ quan chức năng thống kê, cả nước hiện có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 14,1% dân số. Con số này được dự báo sẽ tăng lên gần 18 triệu người vào năm 2030.
Một chỉ số đáng chú ý khác là chỉ số già hóa. Năm 2024, chỉ số này đã đạt 60,2%, nghĩa là cứ 100 trẻ em thì có khoảng 60 người cao tuổi. Theo dự báo của Cục Thống kê, đến năm 2034, số người cao tuổi ở nước ta sẽ chính thức vượt qua số trẻ em, đánh dấu thời điểm Việt Nam bước vào giai đoạn dân số già. Đáng lưu ý, mốc thời gian này được dự báo đến sớm hơn 2 năm so với các dự báo trước đó.
Trước xu hướng này, Cục Thống kê từng đưa ra khuyến nghị rằng người dân cần chuẩn bị sức khỏe và tài chính cho tuổi già theo hướng chủ động, sớm và có tầm nhìn xa, thay vì chờ đến khi cận kề mới bắt đầu tính toán. Cơ quan này cũng khuyến khích lực lượng lao động trẻ tham gia bảo hiểm xã hội ngay từ sớm, để khi về già có nguồn lương hưu ổn định, đỡ vất vả mưu sinh và có cuộc sống an tâm hơn.
Không chỉ dừng ở khía cạnh sức khỏe hay tiền bạc, các chuyên gia dân số cho rằng việc chuẩn bị cho tuổi già cần được nhìn nhận toàn diện hơn, bao gồm 3 mục tiêu: sức khỏe, tài chính vững vàng và kết nối với cộng đồng. Theo GS.TS Giang Thanh Long, chuyên gia cao cấp về dân số và phát triển, Đại học Kinh tế Quốc dân, một người cao tuổi có sức khỏe tốt, kinh tế dư dả nhưng sống khép kín, tách biệt với mọi người xung quanh, cũng khó có thể coi là đã già hóa thành công. Bên cạnh đó, một người có điều kiện kinh tế ổn nhưng sức khỏe suy kiệt, thường xuyên đau ốm, cũng chưa đạt đủ 3 tiêu chí để tận hưởng tuổi viên mãn.
Việc chuẩn bị cho tuổi già cần được nhìn nhận toàn diện hơn, bao gồm 3 mục tiêu: sức khỏe, tài chính vững vàng và kết nối với cộng đồng.
Một khảo sát do Giáo sư Long cùng cộng sự thực hiện, với sự tham gia của hơn 2.000 người trong độ tuổi từ 30 đến 44, đã hé lộ khoảng cách đáng suy ngẫm giữa mong muốn và hành động thực tế của người trung niên chuẩn bị cho tuổi già. Khoảng hai phần ba số người được hỏi cho biết họ mong muốn được sống độc lập khi về già. Tuy nhiên, chỉ khoảng một phần tư trong số đó thực sự đã lên kế hoạch chuẩn bị cụ thể cho tương lai.
Khảo sát cũng cho thấy, phần lớn người tham gia chỉ bắt đầu nghĩ đến việc chuẩn bị tài chính và sức khỏe khi đã bước sang độ tuổi 40 đến 50. Chỉ có khoảng 15 đến 16% số người được hỏi cho rằng nên bắt đầu chuẩn bị từ khi mới 30 tuổi. Theo ông Long, kết quả này phản ánh mức độ sẵn sàng cho tuổi già của người Việt hiện còn khá muộn, trong khi thực tế cho thấy càng lớn tuổi, nguy cơ về bệnh tật và các rủi ro tài chính lại càng gia tăng.
Một góc nhìn khác, có phần nghiêm khắc hơn, đến từ Giáo sư Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội thuộc Đại học Kinh tế Quốc dân. Ông cho rằng nếu đến năm 36 tuổi một người mới bắt đầu quan tâm đến việc chuẩn bị tuổi già thì thời điểm đó đã là hơi muộn.
Lý giải cho quan điểm này, ông Cử phân tích rằng nếu ngay từ tuổi trẻ, khoảng 16 đến 18 tuổi, một người đã không có ý thức giữ gìn sức khỏe, lại hút thuốc lá hoặc uống rượu bia thường xuyên, thì đến khi bước sang tuổi 36, người đó đã duy trì những thói quen không lành mạnh này suốt 20 năm liền. Khoảng thời gian dài như vậy chắc chắn để lại ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe, cũng như làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính về sau.
Từ phân tích này, ông Cử đề xuất cần ưu tiên đẩy mạnh công tác truyền thông, vận động, để thanh niên và người lao động chủ động chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ, thay vì chờ đến lúc trung niên mới bắt đầu quan tâm. Quan điểm này gợi nhắc đến một điều mà nhiều ông bà thường nói với con cháu, sức khỏe là thứ cần được gìn giữ mỗi ngày, chứ không phải chuyện có thể để dành đến già mới lo.
Với những người đã ở tuổi cao niên, đề xuất này có thể không còn áp dụng trực tiếp cho bản thân, vì phần lớn ông bà đã đi qua giai đoạn 40 tuổi từ lâu. Tuy nhiên, đây lại là thông tin rất đáng để chia sẻ với con cháu trong nhà, đặc biệt là những người đang ở độ tuổi 30 đến 50, giai đoạn được các chuyên gia nhận định là thời điểm quan trọng để bắt đầu chuẩn bị.
Nhiều ông bà, bằng chính trải nghiệm thực tế của mình, hiểu rõ hơn ai hết những khó khăn khi tuổi già ập đến mà chưa kịp chuẩn bị, từ sức khỏe suy giảm, tài chính eo hẹp, đến cảm giác hụt hẫng khi không còn vai trò quen thuộc trong công việc. Việc ông bà chủ động kể lại những trải nghiệm này cho con cháu, thay vì chỉ nhắc nhở chung chung, có thể là một cách hiệu quả để thế hệ trẻ trong gia đình nhận thức sớm hơn về tầm quan trọng của việc chuẩn bị tuổi già, đúng với tinh thần mà đề xuất của Bộ Y tế đang hướng tới.
Nhiều ông bà, bằng chính trải nghiệm thực tế của mình, hiểu rõ hơn ai hết những khó khăn khi tuổi già ập đến mà chưa kịp chuẩn bị.
Dựa trên 4 nhóm nội dung mà Bộ Y tế đề xuất đưa vào tài liệu hướng dẫn, các gia đình có thể tham khảo để tự xây dựng kế hoạch chuẩn bị cho tuổi già của từng thành viên, không nhất thiết phải chờ chương trình chính thức được ban hành.
Đề xuất trang bị kiến thức chuẩn bị tuổi già cho người từ 40 tuổi của Bộ Y tế phản ánh một thực tế đáng suy ngẫm, đó là người Việt hiện vẫn có xu hướng chuẩn bị cho tuổi già khá muộn so với khuyến nghị của các chuyên gia. Trong khi đó, tốc độ già hóa dân số của cả nước lại đang diễn ra nhanh hơn dự báo trước đây.
Với các ông bà, đây là dịp để nhìn lại hành trình đã qua và chia sẻ những bài học thực tế cho con cháu, giúp thế hệ sau chuẩn bị chu đáo hơn cho chặng đường tuổi già của chính mình. Chuẩn bị sớm không chỉ là chuyện tiền bạc hay sức khỏe, mà còn là cách để mỗi người giữ được sự chủ động, an nhiên tận hưởng tuổi già.
Lưu ý từ Cây Cao Bóng Cả: Bài viết được biên tập và tổng hợp ý kiến từ các chuyên gia. Đây là đề xuất đang trong quá trình xây dựng dự thảo, có thể còn được điều chỉnh trước khi ban hành chính thức.
