Nhiều người mong chờ ngày nghỉ hưu như một phần thưởng sau mấy chục năm làm việc. Nhưng không ít người, khi ngày ấy thực sự đến, lại cảm thấy hụt hẫng. Buổi sáng không còn tiếng chuông báo thức đi làm. Hàng ngày không có đồng nghiệp trò chuyện cùng. Cuối tuần không có gì đặc biệt và đáng mong chờ hơn ngày thường. Đây là những khoảng trống nội tâm mà bất kỳ người đi làm nào cũng gặp khi vừa nghỉ hưu. Chuẩn bị tâm lý nghỉ hưu tuy không giúp xóa bỏ khoảng trống kia, nhưng có thể là bước đệm tâm lý để người trung tuổi bắt nhịp sang cuộc sống người cao tuổi nhanh chóng hơn. Hãy cùng Cây Cao Bóng Cả tìm hiểu về chủ đề đang được quan tâm này ngay sau đây!
Chuẩn bị tâm lý nghỉ hưu là bước đệm tâm lý để người trung tuổi bắt nhịp sang cuộc sống người cao tuổi nhanh chóng hơn.
“Hội chứng về hưu” là một trạng thái tâm lý khá phổ biến ở người gặp những cú sốc khi kết thúc giai đoạn lao động và bắt đầu sang cuộc sống nghỉ hưu, dưỡng già. Có 3 giai đoạn cảm xúc thường gặp trong hội chứng về hưu. Giai đoạn đầu là nôn nóng được nghỉ hưu, mong dừng công việc để nghỉ ngơi, kéo dài vài ba năm trước khi nghỉ chính thức. Giai đoạn tiếp theo là thời điểm sắp nghỉ, khi chuẩn bị từ bỏ những điều quen thuộc. Giai đoạn thứ 3 là nghỉ hưu chính thức, khi nhịp sống thường ngày trở nên xa lạ, chưa thể thích nghi và làm quen.
Những người đã chuẩn bị tâm lý nghỉ hưu và hài lòng với công việc trước đó thường đón nhận việc nghỉ hưu một cách bình an hơn. Ngược lại, những người chưa chuẩn bị tâm lý dễ rơi vào tâm trạng chán nản, hụt hẫng và cảm thấy mình dư thừa.
Bác Như Oanh (60 tuổi) ở Sơn Tây, Hà Nội là một Bác sĩ khoa ngoại, chức vụ Trưởng khoa của một bệnh viện lớn. Bác chia sẻ rằng khi chưa chính thức nghỉ hưu, nhưng bác đã cảm thấy hụt hẫng và trống trải khi hàng ngày không được gặp đồng nghiệp và xa rời nơi mà bác đã gắn bó cả đời, đi lại và ở đó nhiều hơn thời gian ở nhà. Dù đã chuẩn bị tâm lý nghỉ hưu trước đó, bác vẫn không thể chấp nhận sự thật rằng mình vẫn còn khoẻ và như thể nghỉ hưu non. Bên cạnh đó, chồng của bác Như Oanh đã mất cách đây vài năm, các con của bác đã lấy chồng và đang đi làm xa nhà. Bác không muốn chỉ loanh quanh làm việc nhà. Bác liên tục bồn chồn và sau đó cảm thấy được giải toả khi biết mình chính thức được nhận vào làm cho một phòng khám sức khỏe gần nhà. Mục đích chính là để tìm lại cảm giác quen thuộc như mấy chục năm đi làm tại bệnh viện, chứ không phải đi làm sau tuổi nghỉ hưu để kiếm thêm thu nhập. Câu chuyện của bác Như Oanh là một tình huống tâm lý phổ biến của nhiều người trung niên chuẩn bị bước sang tuổi nghỉ hưu ở Việt Nam hiện nay.
Phần lớn người lao động chuẩn bị tài chính rất kỹ cho tuổi hưu, từ tích lũy đến tìm hiểu chế độ trợ cấp, nhưng lại quên chuẩn bị tinh thần cho câu hỏi mình là ai khi không còn công việc. Việc xem nhẹ sự hụt hẫng này khiến nhiều người dễ rơi vào trạng thái cáu gắt, buồn bã, thu mình lại, thậm chí trầm cảm mà người thân không hề hay biết.
Bác Oanh cũng cho biết, cuộc khủng hoảng thích nghi sau nghỉ hưu thường bị các con bỏ qua, không quan tâm, vì 2 người con của bác nghĩ rằng nghỉ hưu là giảm bớt gánh nặng cho mẹ. Đã đến lúc mẹ được nghỉ ngơi ở nhà. Đây chính là khoảng trống dễ khiến người mới nghỉ hưu cảm thấy không được thấu hiểu.
Không ít người sau khi nghỉ hưu cảm thấy bị hội chứng “thừa thời gian”, hoặc bị “sốc ngang” khi đang là lao động chính trong nhà, bỗng dưng họ bước vào giai đoạn nghỉ ngơi toàn thời gian. Với những người còn trí lực và thể lực dồi dào, cảm giác nhớ công việc, nhớ đồng nghiệp càng rõ nét, từ đó các vấn đề tâm lý bắt đầu nảy sinh.
Khi không còn phải rời khỏi nhà đi làm hàng ngày, mức độ vận động và giao tiếp xã hội của người về hưu giảm đi đáng kể. Cơ hội thể hiện bản thân cũng giảm theo, khiến không ít người hụt hẫng, thậm chí nhớ nghề và tiếp tục đi tìm công việc làm thêm. Chia sẻ với Cây Cao Bóng Cả, bác Nhiên 63 tuổi, làm cho một công ty nước ngoài về dịch vụ khảo sát thị trường cho biết rằng khi trao đổi với khách hàng thì hay phải gồng mình kiên nhẫn với khách, mà giờ không có khách để tư vấn và giải thích nhiệt tình nhất có thể. Đó là cảm giác bộ não đã được lập trình để làm các công việc hàng ngày. Còn bây giờ, xung đột xảy ra khi bộ nhớ của não vẫn còn nhiều thông tin và không có chỗ để thông tin dịch chuyển. Cảm giác ấy khiến bác Nhiên hình thành một thói quen mới: đó là tự nói chuyện với chính mình và ‘vẽ” ra một nhân vật khách hàng trong đầu để tư vấn cho họ hàng ngày.
Khi không còn phải bươn chải kiếm sống, mức độ vận động và giao tiếp xã hội của người về hưu giảm đi đáng kể.
Những dấu hiệu cần chú ý
Một số triệu chứng thường gặp ở người bị khủng hoảng khi nghỉ hưu bao gồm thường xuyên cảm thấy buồn chán, trống rỗng, mất dần hứng thú với cuộc sống vì không còn công việc để duy trì mục tiêu mỗi ngày. Người mới nghỉ hưu cũng dễ cáu gắt, nhạy cảm hơn, khó chịu với những chuyện nhỏ trong gia đình. Một số người trở nên thu mình, ngại giao tiếp, ít gặp gỡ bạn bè, không muốn tham gia hoạt động xã hội và thích ở một mình.
Khi gia đình có cha mẹ vừa về hưu, các thành viên nên quan tâm nhiều hơn đến tâm lý của cha mẹ. Đây là giai đoạn dễ phát sinh trầm cảm, tính nết thay đổi, xem điện thoại nhiều giờ liên tục, hoặc mua sắm online thiếu kiểm soát. Các dấu hiệu cần chú ý bao gồm giảm năng lượng và sự tập trung, vấn đề về giấc ngủ, đặc biệt là dậy sớm hoặc thức giấc nhiều lần trong đêm, ăn không ngon miệng, hay cả nghĩ, hay than phiền.
Người sắp nghỉ hưu nên chuẩn bị tâm lý nghỉ hưu trước một vài năm. Nếu cần thiết, hãy làm kế hoạch tuổi hưu làm gì với các đầu mục cụ thể để thực hiện hoá những công việc mà tuổi trẻ chưa có thời gian làm. Dưới đây là một số gợi ý tham khảo:
Vai trò của các thành viên trong gia đình rất quan trọng giúp người thân tận hưởng tuổi hưu hạnh phúc về cả thể chất và tinh thần. Người thân có thể giúp bằng cách đặt ông bà bố mẹ vào vị trí tiền bối nhiều kinh nghiệm để chỉ đường dẫn lối trong nhiều việc quan trọng. Từ đó, người về hưu cảm thấy họ được coi trọng, vẫn còn giá trị và nhiệt tình đóng góp ý kiến, chia sẻ kinh nghiệm trong công việc và cuộc sống nhiều hơn.
Nói cách khác, gia đình chính là điểm tựa cảm xúc đầu tiên và bền vững nhất. Người mới nghỉ hưu thường trải qua một cú sốc chuyển đổi về vai trò, thói quen và cả giá trị bản thân. Nếu trong giai đoạn này họ nhận được sự lắng nghe, thấu hiểu, tôn trọng từ gia đình, đặc biệt là con cháu, cảm giác hụt hẫng sẽ được xoa dịu và người cao tuổi sẽ nhanh chóng thích nghi với vai trò mới trong gia đình và xã hội.
Với các con, đây là gợi ý thiết thực. Thay vì mặc định cha mẹ nghỉ hưu là được “nghỉ ngơi thoải mái”, hãy dành thời gian hỏi han, trò chuyện nhiều hơn trong giai đoạn đầu. Một câu hỏi đơn giản như “Dạo này bố mẹ làm gì cho vui?” có thể mở ra nhiều điều mà bố mẹ đang ấp ủ nhưng chưa dám nói ra.
Vai trò của các thành viên trong gia đình rất quan trọng giúp người thân tận hưởng tuổi hưu hạnh phúc.
Ngoài các nguyên tắc lớn, nhiều ông bà cho biết những việc rất nhỏ trong ngày cũng giúp họ cảm thấy cuộc sống có nhịp điệu trở lại. Hãy duy trì lối sống tích cực, giữ kết nối xã hội và tìm mục tiêu mới sẽ giúp người lớn tuổi cân bằng tâm lý tốt hơn sau nghỉ hưu.
Có thể thấy, nghỉ hưu là một cột mốc lớn, không chỉ đánh dấu việc dừng lao động kiếm tiền, mà còn là một hành trình thích ứng về tâm lý. Nhiều ông bà, dù đã chuẩn bị tài chính kỹ lưỡng, vẫn có thể bất ngờ trước cảm giác trống trải khi ngày ấy thực sự đến.
Hiểu được điều này, các ông bà có thể chủ động chuẩn bị tâm lý nghỉ hưu từ sớm, tìm cho mình những mục tiêu và mối quan hệ mới. Về phía gia đình, sự quan tâm, lắng nghe và tôn trọng vai trò của cha mẹ trong giai đoạn này chính là món quà quý giá nhất, giúp tuổi hưu trở thành một chặng đường êm đềm, thay vì một khoảng lặng đầy hụt hẫng.
Lưu ý từ Cây Cao Bóng Cả: Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn tâm lý chuyên môn. Nếu cảm giác buồn chán, mất ngủ hoặc thu mình kéo dài, người cao tuổi và gia đình nên tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở y tế để được hỗ trợ.
