Trong quan niệm truyền thống của nhiều gia đình Việt, nhắc đến chuyện hậu sự khi cha mẹ còn khỏe mạnh là điềm gở, cần kiêng kị. Cũng có ông bà và cha mẹ tự mình muốn bàn trước, nhưng con cháu lại ngăn vì sợ “chuyện chẳng lành”. Vậy trong cuộc sống hiện đại, lên kế hoạch chủ động hậu sự có còn là điều kiêng kỵ khắt khe nữa hay không? Hãy cùng Cây Cao Bóng Cả tìm hiểu về chủ đề nhạy cảm nhưng nên cởi mở này!
Gia đình chị Hồng tại Hoàng Mai, Hà Nội đã có những ý kiến trái chiều trong một buổi trò chuyện gia đình. Chị Hồng chia sẻ rằng sau bữa cơm tối, cả 3 gia đình anh chị em cùng ngồi nói chuyện về việc dạo này cụ yếu hơn nhiều rồi. Tuy nhiên, mọi người nhìn nhau với ánh mắt dặt dè, và biểu cảm ngập ngừng không muốn bàn luận sâu hơn. Sau buổi tối hôm đó, chính con gái chị Hồng cũng hỏi mẹ: “Tại sao bà chưa mất mà mọi người có thể nói chuyện điềm nhiên như chờ trực bà mất vậy?” Chị Hồng suy nghĩ một lúc rồi trả lời con rằng: “Việc đó rồi cũng đến, các bác nhắc nhau bàn trước thôi”. Cũng có thể con gái của chị Hồng rất yêu thương người bà đang sống, nên cháu cảm thấy đau lòng khi mọi người nhắc đến việc sau này bà mất.
Để hiểu được nỗi lo ngại này, trước hết cần hiểu gốc rễ của quan niệm kiêng kỵ nói chung. Quan niệm kiêng kỵ là sự pha trộn giữa yếu tố văn hóa tâm linh và tâm lý học hành vi. Con người vốn sợ hãi trước những điều không chắc chắn, vì vậy những điều kiêng kỵ được tạo ra như một cách tìm kiếm sự an tâm trong một thế giới bất định.
Bên cạnh đó, nhiều người cho rằng người đang sống khoẻ mà nhắc đến chuyện ra đi là điềm gở, xui xẻo. Một phần khác, không phải ai cũng đủ dũng khí và can đảm khi mường tượng và nói chuyện về sự ra đi của một người mà mình yêu thương.
Ngày nay, nhiều gia đình, kể cả người cao tuổi, cho rằng việc chuẩn bị hậu sự sớm là hành động ý nghĩa, không hề mang điềm xấu. Đôi khi, chính cha mẹ già lại là những người chủ động nói chuyện về tâm tư nguyện vọng của mình về chuyện hậu sự.
Bà Giang 86 tuổi tại Ba Vì, Hà Nội cho biết: “Tôi bây giờ có tiền tiết kiệm, có lương hưu, có nhiều giấy tờ quan trọng. Mấy năm nay nghễnh ngãng hay quên là tôi đã phải ghi chép lại các thông tin quan trọng cho con út tôi giữ rồi. Tôi nói với con là sau này mẹ mất thì các con mở ra xem lời dặn dò của mẹ. Mình phải chủ động cho chúng nó biết mình muốn gì, không sau này chúng nó lại trách mình, rồi anh em lục đục.”
Có thể thấy, người cao tuổi hiện nay đang có sự chủ động đón nhận tuổi già về cả kế hoạch tài chính và chuẩn bị tinh thần, thay vì gửi gắm hoàn toàn vào con cháu. Theo bà Giang, khi có sự chuẩn bị chu đáo, bao gồm cả chủ động hậu sự, và giải thích cho con cháu, bà cảm thấy nhẹ nhõm hơn và các con cũng chú tâm làm ăn và nuôi dạy các cháu.
Sự né tránh nhắc đến việc ra đi của người thân, dù xuất phát từ tình thương, đôi khi lại khiến gia đình gặp khó khăn hơn khi biến cố thực sự xảy ra. Ví dụ, khi cha mẹ qua đời không để lại di chúc, việc phân chia tài sản của cha mẹ sẽ không có cơ sở pháp lý để thực thi.
Về mặt pháp lý, theo Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình, và có thể sửa đổi, thay thế di chúc bất cứ lúc nào khi còn minh mẫn. Điều này có nghĩa là việc chuẩn bị sớm không hề “khóa chặt” ý nguyện của các cụ, mà ngược lại, cho phép điều chỉnh linh hoạt theo thời gian.
Ở khía cạnh tình cảm, việc né tránh chủ đề này còn có thể khiến các cụ không có cơ hội bày tỏ mong muốn thật sự của mình, từ nơi an nghỉ, hình thức tang lễ, đến cách phân chia tài sản. Khi mọi việc chỉ được quyết định sau khi cha mẹ đã mất, con cháu dễ rơi vào tình trạng phải đoán ý, dẫn đến sự không hòa thuận trong gia đình.
Sự né tránh nhắc đến việc ra đi của người thân, dù xuất phát từ tình thương, đôi khi lại khiến gia đình gặp khó khăn hơn khi biến cố thực sự xảy ra.
Chủ động hậu sự không chỉ là chuyện mộ phần. Đó có thể là một kế hoạch dài hạn mà các thành viên gia đình có thể ngồi lại cùng nhau, liệt kê ra các đầu việc quan trọng và lịch trình thực hiện kế hoạch hậu sự cho người thân trong tương lai.
Chủ động hậu sự là một kế hoạch dài hạn mà ông bà, cha mẹ có thể cho con cháu biết và thảo luận cùng.
Khi ông bà là người muốn chủ động bàn về hậu sự, nhưng con cháu lại né tránh vì sợ điều kiêng kỵ, các cụ có thể thử một số cách sau để cuộc trò chuyện dễ được đón nhận hơn.
Có thể thấy, lên kế hoạch chủ động hậu sự cần bắt đầu bằng những cuộc nói chuyện cởi mở giữa nhiều thế hệ. Quan trọng nhất là cách nói và tiếp cận. Khi cuộc trò chuyện về hậu sự được thực hiện với sự nhẹ nhàng, tôn trọng và xuất phát từ tình thương, nó không hề mang lại điều xui xẻo hay đau buồn. Ngược lại, những cuộc trò chuyện cởi mở còn giúp tình cảm giữa các thành viên khăng khít hơn.
Lưu ý từ Cây Cao Bóng Cả: Bài viết mang tính tham khảo văn hóa và thông tin chung, không thay thế tư vấn pháp lý hay tâm linh chuyên sâu. Với các quyết định về di chúc và tài sản, gia đình nên tham khảo ý kiến luật sư hoặc công chứng viên.
