Khi tuổi đã cao, nhiều ông bà và cha mẹ bắt đầu nghĩ về những gì mình sẽ để lại. Ai cũng nghĩ đến nhà cửa, đất đai và sổ tiết kiệm trước tiên. Đó là điều dễ hiểu. Nhưng nếu hỏi sâu hơn, không ít cha mẹ cùng có chung một mong ước khác. Họ muốn con cháu sống tử tế, thương yêu nhau và nhớ về gia đình bằng cảm giác ấm áp, an vui. Hãy cùng Cây Cao Bóng Cả tìm hiểu thêm về chủ đề di nguyện cuối đời sâu thẳm nhất mà người cao tuổi muốn để lại cho con cháu.
Không ít ý kiến cho rằng: Cha mẹ để lại tiền thì con cái có thể tiêu hết. Cha mẹ để lại đất thì con cháu có thể bán đi. Nhưng một nền nếp tốt, nếu được truyền qua nhiều thế hệ, sẽ khó bị biến mất. Đó là cách người xưa nhìn về“phúc đức của một gia đình. Phúc đức không chỉ nằm ở sự giàu có, mà còn đến từ con cháu biết sống tử tế và giữ gìn hiếu nghĩa và tình thân.
Thực tế cho thấy, không ít gia đình có nhiều của cải nhưng anh em “sứt mẻ” vì tranh chấp tài sản. Ngược lại, có gia đình không dư dả, mà con cháu hoà thuận và giúp đỡ nhau. Sự khác biệt nằm ở truyền thống gia đình mà thế hệ ông bà đã “gieo mầm” và dung dưỡng cho thế hệ con cháu mai sau.
Với nhiều người cao tuổi, di nguyện cuối đời của họ không phải là con cháu giàu có, mà là sống hạnh phúc, anh em thuận hoà.
Không phải tài sản, đây mới là những điều nhiều cha mẹ muốn để lại cho thế hệ kế tiếp:
Quan niệm xưa kia cho rằng, kiểu cha mẹ “để phúc” cho con cháu trước hết là người giữ chữ tín và không tham cái lợi trước mắt. Một lời hứa được giữ, một món nợ được trả đúng hẹn, một việc làm ngay thẳng đều là những bài học sống động. Con cái không nhớ lời giảng, nhưng nhớ cách cha mẹ hành xử.
Trong Kinh dịch có câu: “Tích thiện chi gia, tất hữu dư khánh”. Ý nghĩa của câu nói là nhà nào chứa điều lành thì sẽ dư thừa niềm vui. Khi ông bà và cha mẹ sống nhân hậu, biết giúp người, như vậy là tạo phúc đức cho con cháu. Những đứa trẻ lớn lên trong ngôi nhà như vậy sẽ học được chữ tín, sự tử tế, bao dung và lòng trắc ẩn.
Hiếu thảo được xem là giá trị cốt lõi trong đạo làm con. Cha mẹ thường dạy con lòng hiếu thảo, biết ơn tổ tiên, yêu thương gia đình và biết quan tâm đến người khác. Để sau này, chính họ là người nhận “quả ngọt” từ thành quả mà họ đã giáo dưỡng con cháu của mình. Điều thú vị là hiếu thảo không chỉ được dạy bằng lời. Trẻ học hiếu thảo khi thấy cha mẹ chăm sóc ông bà. Vì vậy, ông bà hôm nay chính là tấm gương cho thế hệ con cháu sau này.
Ông bà hôm nay chính là tấm gương cho thế hệ con cháu sau này.
Nhiều cha mẹ muốn con “có nhà, có xe” rồi mới yên tâm. Nhưng thứ giúp con đứng vững lâu dài lại là khả năng tự lo cho mình. Con cái tự lập cũng được coi là một phần của phúc đức của gia đình. Cha mẹ có thể giúp con bằng cách để con tự giải quyết những việc vừa sức, dù ban đầu con làm chưa tốt. Giúp con quá mức đôi khi khiến con ỷ lại. Giúp con đúng lúc mới giúp con trưởng thành và đứng bằng đôi chân của chính mình.
Xem thêm: Giúp con về tiền bạc mà không thành gánh nặng tuổi già
Nhiều ông bà nói rằng nỗi lo lớn nhất là sau khi mình mất, các con sẽ lục đục và không còn đoàn kết. Vì vậy, một trong những di sản đáng quý là tình anh em: “một giọt máu đào hơn ao nước lã’. Cha mẹ có thể vun đắp từ sớm bằng cách đối xử công bằng, không so sánh các con và dạy con biết nhường nhịn, tương hỗ nhau lúc hoạn nạn, khó khăn. Sự minh bạch trong chuyện tài sản cũng góp phần giữ tình cảm này. Khi các con biết trước ý định của cha mẹ, những khúc mắc, tị nạnh, mâu thuẫn sẽ ít đi.
Ông bà là “thư viện sống” của gia đình. Các cụ biết quê gốc ở đâu, ai đã đi xa, gia đình từng vượt khó thế nào. Nếu không được kể lại, những điều ấy sẽ mất theo thời gian. Con cháu cần biết mình đến từ đâu để hiểu mình là ai.Câu chuyện không cần hay hay trau chuốt. Chỉ cần thật và có cảm xúc. Ví dụ như câu chuyện về cái Tết nghèo nhưng cả nhà vẫn đủ đầy, hay lần ông bà lần đầu gặp nhau. Đó chính là những di sản tinh thần quý hơn vật chất, có thể được truyền lại và tiếp nối cho nhiều thế hệ tương lai.
Tài sản vẫn là một phần quan trọng, nhưng diễn giải di chúc cũng là một phần quan trọng. Một bản di chúc rõ ràng có thể giúp các con tránh tranh chấp. Ngược lại, tài sản không được phân định rõ có thể làm rạn nứt tình anh em. Ví dụ, di chúc cần giải thích tại sao phần của người này lại nhiều hơn, có ai tự nguyện nhường phần của mình cho người khác không. Cách giải thích và diễn giải di chúc do vậy vô cùng quan trọng. Sau này, con cháu cũng sẽ có bằng chứng để hiểu tại sao lại có sự phân chia tài sản như vậy.
Người xưa có câu: “Phúc đức tại mẫu, gia phong tại phụ”. Hiểu đơn giản, nền nếp của một gia đình được hình thành từ cách cha mẹ sống hằng ngày. Thành công và hạnh phúc của con cháu không chỉ đến từ tiền bạc, mà còn từ những giá trị tốt đẹp cha mẹ để lại. Trẻ nhìn hành động nhiều hơn nghe lời nói và cha mẹ chính là tấm gương, di sản sống cho con cháu học tập và noi theo.
Trẻ nhìn hành động nhiều hơn nghe lời nói và cha mẹ chính là tấm gương, di sản sống cho con cháu học tập và noi theo.
Không cần đợi đến lúc cuối đời. Các ông bà có thể bắt đầu để lại di nguyện của mình bằng những việc nhỏ hàng ngày như:
Nhiều ông bà lo mình nói không hay nên không dám kể. Thực ra, có nhiều cách đơn giản để ghi lại kỷ niệm mà không cần giỏi văn chương.
Viết vài trang thư tay: Nội dung có thể là những điều ông bà tự hào, những điều hối tiếc, và lời chúc cho con cháu. Thư tay có giá trị tình cảm rất lớn.
Ghi âm hoặc quay video ngắn: Nhờ con cháu giúp ghi lại lời kể của ông bà. Giọng nói của người thân là thứ khó thay thế.
Lập cuốn sổ gia đình: Ghi tên tuổi, quê quán, ngày giỗ và vài nét về từng người trong họ. Có thể đây sẽ là cuốn gia phả thu nhỏ.
Chọn vài vật kỷ niệm kèm lời giải thích: Một chiếc đồng hồ cũ, một bộ ấm chén hay một tấm ảnh sẽ có ý nghĩa hơn nếu kèm câu chuyện.
Cùng các con nhìn lại ảnh cũ: Buổi xem lại album ảnh gia đình là dịp lý tưởng để các cụ kể chuyện ngày xưa và con cháu đặt câu hỏi với ông bà.
Nhiều gia đình ngại lập di chúc vì sợ điềm xấu. Thực tế cho thấy di chúc là cách bảo vệ tình cảm gia đình. Khi không có di chúc, tài sản sẽ được chia theo quy định pháp luật. Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Cách chia này có thể không đúng ý nguyện của cha mẹ.
Theo đó, nội dung di chúc cần đáp ứng các nội dung chủ yếu tại Điều 631 Bộ luật Dân sự, bao gồm thời gian lập di chúc, thông tin người lập, thông tin người được hưởng và thông tin về di sản. Với di chúc viết tay, người lập phải tự viết và ký vào bản di chúc theo Điều 633. Di chúc chỉ có hiệu lực khi người lập minh mẫn, sáng suốt và không bị lừa dối, đe dọa hay cưỡng ép.
Ngoài ra, Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015 khẳng định cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình. Các ông bà có thể sửa đổi hay thay thế di chúc bất cứ lúc nào khi còn minh mẫn.
Vì đây là văn bản pháp lý quan trọng, các ông bà nên hỏi ý kiến luật sư hoặc phòng công chứng trước khi lập. Điều này giúp tránh sai sót về hình thức. Một điều nữa mà nhiều gia đình bỏ quên là giải thích trước với các con. Khi các con hiểu vì sao cha mẹ chia như vậy, di chúc sẽ ít gây mâu thuẫn và tổn thương hơn.
Tài sản vật chất có thể quan trọng, nhưng không phải điều duy nhất cha mẹ mong để lại. Nhiều ông bà muốn con cháu sống tử tế, biết ơn, biết tự lập và giữ tình anh em. Những điều ấy được vun đắp mỗi ngày, bằng cách sống của chính các cụ.
Vì vậy, các ông bà không cần chờ đến lúc già yếu mới để lại di nguyện cuối đời. Hôm nay, một bữa cơm chung, một câu chuyện kể, một lời khen chân thành đều là những món quà. Và khi tình thương được truyền đi đều đặn, đó sẽ là di sản bền vững nhất của một gia đình.
Lưu ý từ Cây Cao Bóng Cả: Các thông tin pháp lý trong bài mang tính tham khảo. Với trường hợp cụ thể, các ông bà nên tham vấn luật sư hoặc công chứng viên.
